|
DOCUMENTS
OF THE Katipunan |
|
|
|
Andres Bonifacio Fragment
of a speech, circa February 1895 Source: Archivo General Militar de Madrid: Caja 5677, leg.1.92 |
||
|
Introduction Nobody knows why Jose Burgos,
Mariano Gomez and Jacinto Zamora were charged with complicity in the Outrage at this atrocity
never faded. More than any other single
event, the executions awakened the sense of national identity that impelled
Filipino patriots in the 1880s to campaign for greater justice and liberty
under the Spanish flag and in 1890s to conclude that the The killing of Burgos, Gomez
and Zamora was also seen as a momentous, pivotal event by the Katipunan To mark the anniversary of the executions
in 1896, Pio Valenzuela relates, each of the popular councils was instructed
to erect a catafalque, shrouded in black, with a torch at each of the four
corners. The catafalque was adorned
with wreaths made of the makabuhay plant, a symbol of immortality. The members then entered the room in single
file, prayed for the souls of the martyrs and, like Rizal, swore to avenge
their deaths.[2] Transcribed below is the
unfinished draft of a speech Bonifacio wrote for the commemoration the
previous year, 1895. The day would
come, he pledged, when “those with debts will have to pay.” |
|
|
|
› › › › › › › › › › › › › › › › › › › › › |
|
|
|
|
|
|
|
Minamahal kong
mga kapatid Ang kalumbayang
na mamalas sa mukha at kaayusan ng lahat na ditoy nag kakapulong, nag bibigay
hapis sa gunita, at nag papakilalang sa puso nang lahat ay laging na na riwa
ang mahapding sugat na binugsan ng kalupitan at kaliluhan sa pag kitil ng mga
mahalagang buhay ng ating mga kababayang si BxGxZx. Ang ikalawang
buan ng taong isang libo at pitong puoo at dalawa, ay nakintal sa puso ng
lahat ng mga tunay na anak ng bayang Katagalugan at lalong lalo na sa bawat
Anak ng KxKxKx, sa pagkat ito
ang taong katandaang tinataglay kapagkarakang maging dapat sa kanyan
kandugan. Dalawang puo at
tatlong taong bumibilang sa ngayon ang kalagimlagim pag isiping lamang na
nangyari sa parang ng Bagong bayan ng bitayin ang tatlong tagalog na
nangunang nag sabog ng kaliwanagan at nag wasak sa nakatatabing na dilim sa
mga mata ng Katagalugan. Ang bayan,
pinanunhan ng buong katiisan, at sa pagkat mahina, mahina sapagkat di magkakaisa
sa pag daramdam at pag dadamayan….[paper crumbled; two lines
illegible]
ang malalin na pag hihimutog at nabigkas ang “May araw ring sisikat ang araw
ng Katuiran, at magbabayad ang may mga utan.” |
|
|
|
|
|
|
[1] Jose Rizal to Mariano Ponce, April 18, 1889 in Teodoro
M. Kalaw, Epistolario Rizalino,
vol.II (Manila: Bureau of Printing, 1930), p.166.
[2] Testimony of Pio
Valenzuela y Alejandrino, October 21, 1896 in Wenceslao E. Retana (comp.), Archivo del bibliófilo filipino,
vol.III (Madrid: Imprenta de la Viuda de M. Minuesa de los Rios, 1897);
p.305.