DOCUMENTS OF THE Katipunan
HOME Andres Bonifacio Mararahas na manga Anak ng Bayan Undated proclamation, circa March 1897 Source: Pedro S. de Achutegui and Miguel A. Bernad, Aguinaldo and the Revolution of 1896: a documentary history (Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 1972), pp.329-32. [Tagalog text copied from printed broadside in the Dominican archives, Quezon City].
› › › › › › › › › › › › › › › › › › › › ›
KATIPUNAN MARARAHAS NA MANGA ANAK NANG BAYAN Ang inyong ipinakilalang katapangan sa pakikihamak sa kaaway na mga kastila buhat pa ng simulan itong panghihimagsik, ay siyang nagsasabing mataas na di ninyo ikinasisindak ang ugong ng paghahanda at pagsalakay dito ng hukbong akay ni Polavieja, na sa kaunting panahon ay nagpakilala na ng malabis na kaduagan at hamak na kaasalan ng alipin sa kanyang pagpapahirap at malimit na pagpatay sa makapal na kalahing hindi nagsisilaban. Yaong pagpapasunog nito sa mga bayan, yaong paglapastangan at pagdungis sa capurihan ng mga babai na di pinacundanganan ang canilang cahinaan, yaong pagkitil ng buhay ng mga matatandang hindi na macausad at sangol na sumususo pa, na cailan may hindi aasalin at gagawin ng sino pa mang lalaking may puri at may tapang, ay humihingi ng isang masiglang paghihiganti at matinding caparusahan. Sa inyong pamimiyapis mangyayaring abutin ang cayo’y tanghalin bangkay sa gitna ng parang ng pakikidigma; nguni’t ito’y isang kapurihang inyong maipamamana sa ating Bayan, sa ating lahi, at sa ating angkan. Ang inyong mapupugtong hininga, ay siyang magbibigay buhay sa ating Bayan at siyang matamis na alaala sa gunita ng inyong mga kapatid na maiiwan. Dapat naman ninyong mabatid, na ang kadahilanan ng ating paggugugol ng lalong mahalaga sa loob at sampu ng ingat na buhay, ay ng upang tamuhin at kamtan yaong linalayong Kalayaan ng ating Bayang tinubuan na siyang magbibigay ng buong caguinhawahan at magbabangon ng ating kapurihan na ilinugmok ng kaalipinan sa hukay ng kadustaang walang makatulad. Sasagi kaya sa inyong loob ang panlolomo at aabutin ang panghihinayang na mamatay sa kadahilanang ito? hindi! sapagka’t nakikintal sa inyong gunita yaong libolibong kinitil na buhay ng mapanganyayang kamay ng kastila, yaong daing, yaong himutoc at pananangis ng mga pinapangulila ng kanilang kalupitan, yaong mga kapatid nating nangapipiit sa kalagimlagim na bilanguan at natitiis ng walang awang pagpapahirap, yaong walang tilang pag agos ng luha ng mga nawalay sa piling ng kanilang mga anac, asawa at matatandang magulang na itinapon sa iba’t ibang malalayong lupa at ang katampalasang [?] pagpatay sa ating pinakaiibig na kababayan na si M. Jose Rizal, ay nagbukas sa ating puso ng isang sugat na kailan pa ma’y di mababahaw. Lahat ng ito ay sukat ng magpaningas sa lalong malamig na dugo at magbunsod sa atin sa pakikihamok sa hamak na kastila na nag bibigay sa atin ng lahat ng kahirapan at kamatayan. Kaya mga kapatid, igayak ang loob sa pakikipaglaban at paasaasahan ang pagtatagumpay, sapagka’t na sa atin ang tunay na katuiran at kabanalang gawa; ang kastila, iyang kasuklamsuklam na lahing dito’y napasuot, ang tanging ipinaglalaban, ay ang maling katuirang panggagaga at panlulupig dito sa di nila bayan. Sa lahat ng ito, ng malubos ang kabanalan at kapuirhan ng ating lahi, ng tanghalin ng Sandaigdaigan ang kamahalan ng ating kalooban, ay huag nating tularan ang kalabang kastila sa pagkahamak ng asal na ugaling gamit sa pakikidigma, huag tayong makipaghamok sa kaibigan lamang pumatay, kundi sa pagtatangol ng Kalayaan ng ating Bayan, at abutin sa mahigpit na pagkakayakap nating mga anak ng Bayan, ay maihiyaw ng buong lakas na Mabuhay! Mabuhay! ang Haring Bayang Katagalugan! ANDRES BONIFACIO Maypagasa Limbagan ni Z. Fajardo sa Malabon ó Mapagtiis English translation KATIPUNAN BRAVE SONS OF THE PEOPLE The bravery you have manifested since the start of the Revolution in fighting against the Spanish enemy is the clearest proof that you are not terrified by the noise of the preparations for the present invasion of the army of Polavieja. That army, in such a short span of time, has demonstrated marked cowardice and base conduct by torturing and killing multitudes of our non-combatant people. Their burning of the towns, their desecration of the purity of our women without regard to their weakness, the murder of the old and of helpless infants – these acts are not those of any man of honor and courage. They cry out for vengeance and justice. After the bloody encounter, you may perhaps be found lifeless on the battle field: but this is an honorable legacy for our country, for our race and for our family. Your dying breath will be the breathof life of our nation and will serve as a loving memory to your brothers whom you leave behind. You must realize that the reason why we give our life and all that we have, is for us to be able to hold and to cherish the much desired Independence of our nation which will bring forth comfort and avenge our desecrated honor crushed by slavery and buried in the abyss of subhuman treatment. Will you be faint-hearted and reluctant to face death because of these? No! Because in your minds is indelibly stamped the memory of thousands of lives snuffed out by the ruthless hand of the Spaniards, the moaning and weeping of those orphaned by their cruelty, our brothers chained within the dismal prison cells with merciless tortures for their daily bread, the seemingly endless stream of tears caused by bitter separation from children, husbands, parents and the loved ones exiled to distant places, and the brutal murder of our beloved countryman – Jose Rizal. All these have left a wound in our heart which will never heal. These should enkindle the most sluggish blood and should impel us to fight against the ignoble Spaniards who have given us misery and death. Therefore, my brothers, gird yourselves to fight and be assured of victory. On our side is the right. Ours are noble deeds. The Spaniards, that contemptible race that found its way here, are fighting for the wrong. They are annihilating and raping an alien nation. To preserve the sanctity and glory of our race so that the world may recognize our nobility, let us not imitate our Spanish enemies in debasing the conduct of war. Let us not fight and kill merely for the sheer desire of killing. Rather, let us do so in defense of the Liberty of our country. Let us reach out our arms to embrace the sons of our Nation, that together, with all our might, we may shout “Long Live! Long Live the Sovereign Tagalog People!” ANDRES BONIFACIO Maypagasa