|
DOCUMENTS
OF THE Katipunan |
|
|
|
Emilio Jacinto ¡¡
Gising na, mga tagalog!!, October 23, 1895 Source: Archivo General Militar de Madrid: Caja 5677, leg.1.83 |
||
|
Introduction This stirring rallying call
to the patriotic cause has the rhythm of oratory, and so far as is known it
was never published. The piece is definitely in
Jacinto’s handwriting, but for some unknown reason he has signed it “J.
Aging” rather than with his usual alias “Pingkian”. |
|
|
|
› › › › › › › › › › › › › › › › › › › › › |
|
|
|
¡¡ Gising na, mga
tagalog!! Mahigit
sa tatlong dan taun - ¡kahangahangang kalaunan! - na lumubug sa kalunuran ng
bangis at daya ang araw ng ligaya nitong Katagalugan! Mahigit sa tatlong dan taung tayo’y na sa
dilim, dilim na nakapangingilabot ng gabi ng kaalipinan! ¡At ang gabing ito’y tahimik na katulad ng
mga libingan! ¡at sa katahimikang
ito’y walang ibang nadidingig liban ang kalauning nga mga tanikala, o kaya
ang mapanglaw na daing o kaya naman ang binging galit ng pusung tinuhug ng
kalis ng ganid! Ang gabing ito’y
malaun nang tutoo! ang himbing ng tulug ay nakakikutaya [?] na!... ....¿Hangang
kailan, hangang kailan, mga tagalog, iisikat ang araw ng inyong lakas kasabay
ng inyong kaginhawahan? ¡Ay! kung nakikita ang inyong kalagayan, pusu’y
nagpuputuk, mata’y nagdidilim, dugu’y kunukulu at kusang napapahiaw ang tapat
na dibdib: - ¿Diyata, mga kapatid?
¿diyata’t kayo’y mamamalagi na sa ganitong kabulagan at
kaalipinan? ¿saan napatungo ang dahas
at tapang ng inyong mga magulang niyaong sila’y nakipaglaban sa mga tagaibang
lupang yaan nang di pagharian ng sino mang pusung itong bayang tagalog? ¿saan napatungu ang dugu ni Kalipulako, ang
masiglang hari sa Maktan, niyaong pinatay niya ang lilong si Magallanes? ¿at saan nandoon ang matibay na pusu ni
Soliman? ¿Diyata mga kapatid? ¿diyata’t kayo’y lagi nang nakagapus diyan
sa dustang haligi niyang lubhang nakapupoot na kapusungan? ¿diyata’t sa inyong buhay wala nang
makikita, kung di hirap, dalita, sakit, lumbay, dusa’t kaamisan?... ¡Hayo
na, hayo na bayan ko’t ikaw ay gumising! ¡ikaw ay magbangun, buksan ang mata
mo’t ikaw ay magmasid, ay bayang kong sawi! ¿Nakikita
mo yaung maghapunang nanga kabilat sa init ng araw, nangababasa sa ulan, at
sa agus ng kanilang pawis at sa pagud ng kanilang katawang hapu na’y
pinabubukal sa lupa ang bungang nagbibigay buhay sa lahat at nagbibigay sarap
sa mga katawang may masamang loob?
Sila’y mga tagalog. Tignan
mo ngayon itong maghapunan ding nangakahilig sa malabambut at mayayam ang
upuan. Ang lalung masasarap na pagkain
ay kanila, kanila ang lalung malalaking bahay, at ang lalung magagandang
babai ay kanila din: lahat ay kanilang iniikaw, at sila’y pinapupugayan
at hinahagkan ng kamay ng bata’t matanda.
Ito’y mga kahalili ng Dios, mga fraileng Kastila. Saan
man patungu ang iyong mga mata’y walang makikita kun di tagalog na
nagdadalita at Kastilang mayaman, tagalog na naaapi’t Kastilang umaapi! ¿Bakit?
¿bakit ang mga sundalong tagalog na nakikihamak sa ngalan ng Kastila at sa
mga kalaban ng Kastila; napagtitiis ng pagud, gutom at uhaw; na gumugugul ng
buhay at dugu; at minananakaw sa nagpalaking magulang ang kabataa’t lakas na
ipatutungkud sa dustang katandaan, bakit inaalipusta ng Kastila? ¿At
bakit naman ang mga sundalung Kastila na inilalagu ang dibdib sa sandata ng kalaban
kung nakikihamuk, pagkatapus nito’y inilalawitan ng sarisaring pala sa
kahirang tapang na walang makapantay?
¿Bakit ang damit nila’y hihiyasan ng mga guhit at bituing ginto,
pagbubuka ng kanilang bibig isang mapait na tungayaw, pagkilos ng kanilang
kamay, isang mahapding hampas? ¿At
bakit na lalu sila’y iginagalang ng tagalog? Saan
man, saan man ay gayon ang makikita.... nguni’t atin nang ihinto, atin nang
hulugan ng masinsing tabing itong mga kalagimlagim na katutuhanan, at ating
isipin ang lalung mabuting kagamutan.... “¿Anong isip isip pa? wala din
tayong magagawa, wala tayong pagkakaisa.”
Ito’y siyang biglang isasagut ninyo sa akin na di na babayaang matapus
mangusap. Sa
makatuid naghihinanakit kayo’t walang pagkakaisa, sa makatuid nasa ninyo ang
pagkakaisang ito. Datapuat kayo’y
namamali, kundi man kami ay talagang minamali. ¿Inaakala ninyong sukat na ang salita,
sukat na ang nasa? Kung sasabihin
lamang ninyong kayo’y lumalakad, kung nasain ninyo lamang ang lumakad, ¿kayo
kaya’y tunay ngang lumalakad, ¿kayo kaya’y dumating sa inyong paroroonan? Gawa, gawa at gawa! Kung kayo’y walang kapangahasang gumawa,
ang inyong pagkakaisang sinasabi ay isang kasirungalingang ibinabalat kaya sa
inyong karuagan; ang pagkaisang inyong ninanasa ay isang pangarap ng inyong
kaloobang pinanungahan ng hamak na pagsasarili. ¿Ano
ang inyong hinihintay? ¿hinihintay
baga ninyong sila’y siyang inaawasa inyo’t ibigay sa awang ito ang nauukol sa
inyong mga matuid? ¿hinihintay ninyong
gawin nilang lahat ito, silang nabubuhay dahil sa kayo’y namamatay, silang
nasa ginhawa dahil sa kayo’y nasa hirap, silang panginoon dahil sa kayo’y
alipin? ¿Hangang kailan pa mga tagalog
kikilanlin ang tunay na pinagbubuhatan ng inyong mga kaamisan? ¿Kailan ma’y huag antayin sa kanila ang
ganitong awa: lalu’t higit pa nga; nang sila’y mamalagi sa sarap at ginhawa
ng kanilang pamumuhay, walang salang iisipi’t gagamitin ang lahat ng paraan,
kanilang sasandatahin ang lakas, ang daya, ang ating sariling mga kababayan
at ang atin sariling mga kayamanang kanilang sinamsam; at sa ating
kamangmangan at bulag na pagasa sa kanilang tapat na loob, tayo’y
pipigain, tayo’y iinisin at saka lamang bibitiwan kung pati butu ng ating mga
bangkay ay wala nang kapatak man ng taglay na katas. ¡Hayo
na mga tagalog kayo ay gumising at magkaisa sa gawa! Ang bawa’t isa’y lumingap sa lahat at ang
lahat ay lumingap sa bawat isa. Kayong
lahat ay tunay na magkakapatid; iisa ang dugung tumatagbu sa inyong mga ugat;
iisa ang inyong lupang tinubuan, iisa ang araw na namulatan ng inyong mga
mata’t nagbigay init sa inyong katawan at iisa ang inyong pighati’t
pagkaayop; ¿bakit di pagisahin naman ang inyong mga kalooban at kaisipan,
upang maging isa din ang lakas ninyong lahat at nang walang mangahas lumibak
at yumurak ng inyong mga banal na matuid? ¡Hayo
na bayan ko, hayo na’t gumising! Ang
bibig mong malaung napipi ngayon ay mangusap, ang bingi mong tainga ngayon ay
makinyig, at “Makapangyarihang
kanan mo’y ikilos papamilansikin ang kalis ng poot....” ¡Sukat
na ang pagdarusa! siya na ang
pagtitiis! !siya na ang
pananangis! Yaa’y nababagay lamang sa
mga babai at sangol; ang mga lalaking may dangal at puri, may pusu’t lakas,
ay guinagawa, nakikilaban at namamatay...!
¡kayo ay gumawa, makilaban at matutung mamatay, mga tagalog! J.
Aging 23.10.95 |
|
|
|
› › › › › › › › › › › › › › › › › › › › › |
|
|
|
English
translation Wake up, Tagalogs!! For more
than three hundred years – an amazing length of time! – the felicitious sun
in this land of Katagalugan has been submerged and drowned by cruelty and
deceit. For more than three hundred
years we have been in darkness, the horrifying dark night of slavery! And this night is silent, like the graveyards. And in this silence nothing can be heard
except the clanking of chains, or perhaps melancholy lamentations, or perhaps the sterile anger of a heart pierced by the sword of
hate! This night is truly long! Sleep is heavy, and deep [?]!.... When,
Tagalogs, when shall the sun blaze, when shall you be strong and your
suffering end? Ay! If
one looks at your condition, your hearts bursting, eyes clouded, blood
seething and righteous breasts filled with ardent desire:- Is that true, brothers? Or will you remain blind and enslaved? What has happened to the mettle and courage
of your forbears, who fought against those from other lands so that this
country of the Tagalogs would not be ruled by outsiders? Where now is the blood of Kalipulako, the defiant
ruler of Mactan, who killed the traitor Magellan? And where is the strong
heart of Soliman? Were they not your
brothers? Will you forever be chained
to the pillar of the oppression that causes great anger in your hearts? Will you witness nothing in your lives but
hardship, poverty, sickness, dejection, grief and oppression? Forward! Forward, my country and awake! Arise, open your eyes, and look and about
you, my unfortunate people! Do you see who eats their lunch outdoors, exposed to
the heat of the sun; soaked by the rain, and who with the drops of their
sweat and the fatigue of their exhausted bodies raise from the earth
the harvest that gives life to everyone and gives comfort to those whose
spirits are debased? They are Tagalogs. And now notice who likes this
afternoon to lounge in soft and luxurious chairs. The most delicious food is theirs; theirs
are the biggest houses, and the most beautiful women are theirs also; they
have grabbed everything, and yet they are the ones to whom we, young
and old alike, must doff our hats; they are the ones whose hands we must
kiss. These are the representatives
of God, the Spanish friars. Wherever you turn your eyes,
nothing is to be seen but Tagalogs who are poor and Spaniards who are rich;
Tagalogs who are enslaved and Spaniards who are enslavers! Why? Why are the Tagalog soldiers who fight in
the name of And why are Spanish soldiers who do
not expose their chests to the weapons of the enemy in combat later heaped
with various rewards for their unmatched bravery? Why are their uniforms decorated with
ribbons and gold stars, when they only open their mouths to utter a foul
curse and only raise their hands to strike a painful blow? And why, above all, do the Tagalogs accord
them any respect? Where else, where else can this
sort of thing be seen?.... But here we
shall stop, put these desolate truths to one side and turn our thoughts to
the best remedy.… “What on earth are you thinking? We shall achieve nothing.
We have no unity”. This will be your immediate
answer, without letting me finish what I want to say. You lament there is no unity, which
suggests that you want unity. But you
are mistaken; but we shall be truly mistaken.
Do you believe that words are enough, that an aspiration is
enough? If you just say you will move
forward; if you just have the desire to move forward, does it mean you
actually will move forward? Does it
mean that you actually will reach your destination? Deeds, deeds and deeds! If you do not have the courage to act, the
unity of which you speak is perhaps a lie that conceals your cowardliness;
the unity that you desire is a dream that belies your weak resolve. What are you waiting for? Are you waiting for them to take pity on
you, and decide compassionately to grant you your rights? Are you waiting for them to do this, they
who live because you die, they who prosper because you live in poverty; they
who are masters because you are slaves?
How long will it still be, Tagalogs, before the true source of your
oppression is recognised? When will
you stop waiting for compassion from them, especially since their lives are
always delightful and prosperous, when they have nothing to worry about and
have everything at their disposal –
their force of arms, their deceit, our own compatriots and the wealth they
have seized from us. And as a result
of our ignorance and blind hope in their honest character we are
squeezed and suffocated, and they will only let go when they have extracted
the last drop of juice from the bones of our corpses. Forward, Tagalogs, awake and unite
in action! Each one should care for
all; and all should care for each. You
are all true brothers; one is the blood that runs through your veins; one the
country of your birth; one the sun under which you opened your eyes and which
gave warmth to your body; one your grief and humiliation. Why not, therefore, unite your resolve and
thoughts in order also to make one your strength, so that nobody will dare to
insult and trample on your sacred rights? Forward, my country; awake and go
forward! Your voice, for so long mute,
should now speak; your ears, for so long deaf, should now listen, and “The power is yours to act and
vanquish the sword of hate”. Too many afflictions already! No more suffering! No more cruelty! Only women and babies would bear these
things; men who have integrity and honour will fight and die…! You, Tagalogs, mobilise, fight and learn
how to die! J. Aging 23.10.95 |
|
|